GNU Tasarısı

GNU Tasarısı, toplu işbirliğini temel alan bir özgür yazılım tasarısıdır. Richard Stallman tarafından Massachusetts Teknoloji Enstitüsü‘nde 27 Eylül 1983 tarihinde kamuoyuna duyurulmuştur. Tasarının hedefi işbirliği yoluyla özgür yazılımlar geliştirip dağıtarak bilgisayar kullanıcılarının bilgisayarlarını ve benzeri araçlarını kendi istekleri doğrultusunda özgürce kullanmalarını sağlamaktır. Bu tasarının temelinde kullanıcıların yazılımı çalıştırma, paylaşma (kopyalama ve dağıtma), inceleme ve değiştirme konularında özgür olmaları yatar. GNU yazılımları bu özgürlükleri dağıtıldıkları lisans ile yasal olarak güvence altına alır, dolayısıyla GNU yazılımları özgür yazılımlardır.

Bir bilgisayarda çalışan tüm yazılımların, kullanıcılarına bu özgürlüklerin tamamını (kullan, paylaş, incele, değiştir) sağlayabilmesi için en temel ve en önemli parça olan işletim sisteminin dahi (beraberindeki bütün yardımcı yazılımlarla birlikte) sıfırdan yazılması gerekmektedir. Richard Stallman ilk duyurusunda tasarının öncelikli hedefini şöyle ifade eder: “Bilgisayarları onurlu bir biçimde kullanabilmek amacıyla, yeterli bir bütünü oluşturacak özgür yazılımları bir araya getirmeye karar verdim. Bunu özgür olmayan yazılımlar olmadan başaracaktım.”[1]Stallman bu işletim sistemine GNU (Türkçe: GNU, Unix Değildir, İngilizce: “GNU’s Not Unix” ifadesinin özyineli kısaltması) adını koyar. GNU, tasarımının temelini UNIX işletim sisteminden alsa da kapalı kaynak kodlu, özel mülk bir yazılım olan UNIX‘in aksine kullanıcılarının özgürlüğüne saygı duyan—yani kullanıcılarının özgürce kullanabileceği, paylaşabileceği, inceleyebileceği ve değiştirebileceği—bir yazılımlar bütünü olmayı hedefler. Geliştirilmesine 1984 Ocak ayında başlanır. Tümüyle özgür yazılımlardan oluşan bir işletim sistemi hedefi ise 1992 yılında üçüncü taraf yazılımı Linux çekirdeği‘nin GNU yazılım ailesiyle birlikte kullanılmak üzere özgür yazılım olarak GNU Genel Kamu Lisansı‘nın (GPL, İngilizce: GNU General Public License) ikinci sürümüyle yayımlanmasıyla tamamlanır.

GNU Tasarısı, günümüzde çalışmalarına yazılım geliştirme, farkındalık yaratma, yönetkisel çalışımlar düzenleme ve yeni malzeme paylaşımı gibi alanlarda devam etmektedir.